A study in choreography for camera (1945, Maya Deren)
Meshes of the Afternoon er ef til vill þekktasta mynd Mayu Derens hana gerði hún ásamt Alexander Hammid árið 1943. Áður hafði hún verið ljóðskáld, en að eigin sögn var hún lélegt ljóðskáld því hún hugsaði í formi mynda og þurfti því að umbreyta þeim í orð. En þegar hún kynntist upptökuvélinni, kvikmyndamiðlinum, var það eins og að hún væri komin heim. Hún þurfti ekki lengur að standa í því að þýða myndirnar heldur einungis að festa þær á filmu. Næstu myndir voru At Land (1944), A Study in Choreography for Camera (1945), Ritual in Transfigured Time (1946), Meditation on Violece (1948) og The Very Eye of Night (1952-55), en ásamt þeim liggja ótalmörg ókláruð verkefni, til dæmis Witch’s Cradle sem er óklárað verk frá árinu 1943 sem var samstarfsverkefni hennar og Marcel Duchamp .
Það er vel hægt að lesa kvikmyndir hennar á merkingarfræðilegan hátt eða út frá aðferðum sálgreiningar. Deren var samt sem áður algjörlega á móti þvílíkum lestri á myndum sínum. Meshes of the Afternoon var hugsuð sem stúdía á innri veruleika einstaklingsins og hvernig undirmeðvitundin getur túlkað venjulegar aðstæður (það að koma heim í tómt hús og hlutir eru á undarlegum stöðum; síminn í stiganum, hnífurinn sem dettur úr brauðinu, hljómplata sem stendur á sér) sem einhverja varhugaverða og jafnvel ógnvænlega reynslu. Þegar Deren fjallaði um Meshes sagði hún að með myndinni hafi hún verið að fjalla um trúverðugleika óraunveruleikans, en ekki ótrúleika óraunveruleikans eins og súrrealistanir tala um, heldur hvernig óraunveruleikinn opinberar sig í raunveruleikanum. List á að vera aflvaki tilfinninga, en ekki aðeins tjáning eða túlkun á kenndum eins og sársauka, heldur þá frekar að orsaka sársauka hjá áhorfandanum. Þegar Deren fjallaði um At Land, lýsti hún henni sem viðsnúinni Ódisseifs ferð. Aðalpersóna myndarinnar hefur leiðangur sinn inn í innra landslag hugans þar sem allt er á stöðugri hreyfingu, allt er í því ástandi að verða annað. Hún snýr hinu ytra lífi við á rönguna til þess að endurstaðsetja einstaklinginn innan nútímavæðingar sem stöðugt þenur út skynjun mans á tíma og rými. Persónunar í Meshes, At Land og Ritual in Transfigured Time fylgjast með sjálfum sér þegar þær bregðast við stöðugum straumi breytinga í umhverfi sínu. Ekkert er öruggt í þessum heimi, persónur breytast í aðrar, sömuleiðis á þetta við um umhverfið sem stöðugt breytist og hreyfingin sem hægir á sér og fer aftur á bak, einnig brenglast skynjunin um fortíð og framtíð.
Kvikmyndir Mayu Deren eru oft tengdar við súrrealismann og tilrauna-kvikmyndir þeirra, má þar nefna sérstaklega Jean Cocteau; en Maya lýsti yfir áðdáun á mynd hans: Sang d’Un Poéte (1930). Kvikmyndir súrrealistana hafa sennilega haft einhver haft áhrif á hana, þar sem hún var í skóla í Sviss á yngri árum. Auðveldlega er hægt að sjá tengingar í verkum eins og Un chien Andalou (1929) eftir Luis Buñuel og Salvador Dali, og La Coquille et le clergyman (1928) sem Germaine Dulac gerði eftir handriti Antonin Artaud. En á árunum 1924-35 rannsakað hann gangverk drauma og leitaðist við að yfirfæra ofsafengna krafta þeirra í verk sín, þar sem túlkunum og útskýringum er hafnað.9 Draumar voru einmitt það sem súrrealistanir höfðu gífurlegan áhuga á og má nefna að eitt af hlutverkum Rannsóknarstofunar í súrrealískum fræðum var að skrásetja drauma fólks. Leituðust þeir við að fanga þessa tilfinningu þegar einstaklingurinn fer draumförum og tekur á móti þeirri reynslu án afskiptana rökhugsunar. Það er einmitt þessi tilfinning sem svífur yfir verkum Mayu Deren og jafnframt tengir hana við súrrealismann, þessi kyngimagnaða og stundum óþægilega tilfinning draums. Þær standa fyrir draumveruleika innan raunveruleika en í þessum óröklega draumheimi hennar var sérhvert smáatriði þaulhugsað og skipulagt. Alla tíð lagði hún mikla áherslu á skipulagni í vinnubrögðum og mikilvægi þess að vera vel undirbúinn, áður en hafist er handa við að taka upp. Þannig gengu hugmyndir súrrealistana um ósjálfrátt flæði sköpunar, þvert á hugmyndi Deren um vinnuferlið.
Maya Deren hefur verið tengd við kvikmyndamanninn Georges Méliès, frá upphafsárum kvikmyndalistarinnar, sem gerði meðal annars: Le voyage dans la Lune árið 1902. Sú tenging er gerð á tæknilega sviðinu, það er taktur hennar í klippingunum og hvernig hún notar kvikmyndavélina sem tæki. Snarpar klippingar sem líkt hefur verið við galdrabrögð, eins og þegar lykillinn í Meshes breytist í hníf og hvernig persónan fer úr einu umhverfi yfir í annað, t.d. í At Land. Hún leysti kvikmyndavélina úr fjötrum leikhússins, þá sérstaklega í tilliti til rýmis hugsunar og hafnaði venjulegri söguframvindu sem einhverju nauðsynlegu. Hún notaði kvikmyndavélina til þess að ráðskast með tíma og rými; persónuskynjun og rýmissynjun. Að þessu leiti eru vinnuaðferðir hennar á vissan hátt svipaðar aðferðum súrrealistanna. Einangrun og undarleg endurröðun á hlutum, hún notar tæknina til þess að leysa í sundur; tíma og rúm. Þessi galdrabrögð hennar sem hún framkallar með kvikmyndavélinni samsvarar því sem súrrealistanir kölluðu tjáningu dulvitundarinnar.
Maya Deren var brautryðjandi á sviði tilraunakvikmynda og barðist fyrir viðurkenningu þeirra í Bandaríkjunum. Hún var einnig dansari og danshöfundur, skrifaði greinar um kvikmyndagerð sem birtust í hinum ýmsu tímaritum, ferðaðist um Bandaríkin og hélt fyrirlestra. Það sem hafði hvað mest áhrif á hana, bæði sem listakonu og einstakling, var för hennar til Haiti, þar sem hún rannsakaði Vúdú og helgisiðina í kring um trúnna sem byggðist á takti og dansi sem kom fólki í leiðslu. Þessi leiðangur endaði með útgáfu á yfirgripsmikilli bók um Vúdú og fjölda af hljóð- og myndupptökum. Endurspeglast allir þessir þættir í kvikmyndum Deren en það má sjá ákveðin endurtekin þema í þeim. Samspil innri og ytri heims, mörkin milli draums og veruleika eru þurrkuð út (þetta tengir hana sterkt við súrrealisma), ruglað er með skynjun áhorfandans á tíma og rým spurningar um sjálfsímyndir og samfélagslegir helgisiðir (ritualar) eru skoðaðir. Það mætti segja að tilgangur kvikmynda hennar, að vissu leiti, sé að svipta hulunni af augum áhorfandans og sýna fram á hið dularfulla eða óraunverulega búi á bak við verundir og viðföng veruleikans
